Hukuki Terimler Sözlüğü

Hapis cezası yerine veya onunla birlikte uygulanabilen, gün sayısı esas alınarak hesaplanan ve mahkumun ekonomik durumuna göre belirlenen parasal ceza türü.

Eşlerin, boşanmanın mali sonuçları (nafaka, tazminat, mal paylaşımı) ve varsa çocukların velayeti konusunda anlaşarak, aralarında düzenledikleri protokolle birlikte mahkemeye başvurdukları, tek celsede sonuçlanabilen boşanma türü.

Taraflar arasındaki bir uyuşmazlığın, tarafsız ve uzman bir üçüncü kişi (arabulucu) yardımıyla, dava açılmadan veya dava sürecinde, tarafların kendi iradeleriyle çözüme kavuşturulmasını sağlayan alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemi.

Trafik kazası geçiren bir aracın, kusursuzca onarılmış olsa dahi kaza kaydı nedeniyle ikinci el piyasa değerinde meydana gelen kalıcı azalma; kusurlu taraftan bu kayıp ayrıca talep edilebilir.

Vergiye tabi gelir veya işlemin, mükellef tarafından kendisi tarafından hesaplanıp beyanname ile vergi dairesine bildirilmesine dayanan vergilendirme yöntemi.

Askerlik, doğum sonrası çalışılmayan dönem gibi normalde sigortalılık süresinden sayılmayan bazı sürelerin, kanunda belirlenen bedel ödenerek emeklilik hizmet süresine dahil edilmesi imkanı.

Eşlerin boşanma kararı ve/veya sonuçları (nafaka, tazminat, velayet, mal paylaşımı) üzerinde anlaşamadığı, mahkemenin taraf delillerini inceleyerek karar verdiği, genellikle daha uzun süren boşanma davası türü.

Sözleşme, senet, bordro gibi belirli hukuki ve ticari belgelerin düzenlenmesi nedeniyle, belgede yazılı tutar üzerinden nispi veya maktu olarak alınan vergi.

Kamu görevlisinin, görevinin gerektirdiği yükümlülüklere aykırı davranışları nedeniyle, kanunda öngörülen usul ve derecelendirmeyle uygulanan idari yaptırım (uyarma, kınama, aylıktan kesme vb.).

Bir taşınmazın, malikin rızası ve bilgisi olmaksızın başkası tarafından kullanılması (haksız işgal) nedeniyle, malikin işgalciden talep edebileceği haksız işgal tazminatı.

İş sözleşmesinin, taraflardan birinin (işveren veya işçi) tek yanlı irade beyanıyla ileriye etkili olarak sona erdirilmesi.

Kanunda öngörülen süre içinde kullanılmadığında, zamanaşımından farklı olarak hakkın kendisini de ortadan kaldıran ve hakimin taraflar ileri sürmese dahi kendiliğinden (resen) dikkate aldığı süre.

Alacaklının, borcunu rızasıyla ödemeyen borçlu hakkında icra dairesi aracılığıyla başlattığı, alacağın devlet gücüyle tahsilini amaçlayan cebri icra süreci.

Bir idari makamın, kamu gücüne dayanarak tek yanlı irade açıklamasıyla tesis ettiği ve doğrudan hukuki sonuç doğuran karar veya eylem.

Belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden tarafın, karşı tarafa kıdemine göre değişen sürede önceden bildirimde bulunmaması halinde ödemesi gereken, bildirim süresine denk gelen ücret tutarındaki tazminat.

Bir idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden hukuka aykırı olduğu iddiasıyla, işlemin iptalini sağlamak amacıyla idare mahkemesinde açılan dava türü.

İlk derece mahkemesi kararlarının, bölge adliye mahkemesi tarafından hem maddi olay hem hukuki açıdan yeniden incelendiği, ilk derece ile Yargıtay arasında yer alan kanun yolu.

Kendi kusuru dışında işini kaybeden ve kanunda aranan prim ödeme gün sayısı ile başvuru şartlarını taşıyan sigortalıya, İŞKUR tarafından belirli bir süre boyunca aylık olarak ödenen gelir desteği.

Tamamlanmış bir yapının bağımsız bölümleri (daire, dükkan vb.) üzerinde, o bölümün malikine tanınan, arsa payına bağlı bağımsız mülkiyet hakkı türü.

İşçinin en az bir yıl çalıştıktan sonra iş sözleşmesinin kanunda sayılan hallerde (işveren feshi, haklı işçi feshi, emeklilik, askerlik vb.) sona ermesi durumunda işveren tarafından ödenen, çalışılan her tam yıl için işçinin son brüt ücretine göre hesaplanan tazminat.

Yenilenen kira dönemlerinde, kira bedeline uygulanabilecek ve kanunla belirlenen azami artış yüzdesi; taraflar sözleşmede daha düşük bir oran kararlaştırabilir ama bu sınırı aşamaz.

Hükümlünün, mahkum olduğu cezanın kanunda öngörülen bir kısmını infaz kurumunda iyi halli olarak geçirmesi halinde, kalan kısmını dışarıda tamamlamak üzere şartlı olarak serbest bırakılması.

Bir zararın (özellikle trafik kazalarında) meydana gelmesinde her bir tarafın sorumluluğunun, bilirkişi incelemesiyle yüzdesel olarak belirlenmesi; tazminat tutarı bu orana göre azaltılır.

Bir haksız fiil, sözleşmeye aykırılık veya kusurlu bir davranış nedeniyle uğranılan, parayla ölçülebilir malvarlığı kaybının (fiili zarar ve/veya yoksun kalınan kâr) giderilmesi amacıyla talep edilen tazminat.

Kişilik haklarına (beden bütünlüğü, onur, özgürlük vb.) yapılan bir saldırı nedeniyle duyulan elem ve üzüntünün kısmen giderilmesi amacıyla, hakimin takdirine göre hükmedilen tazminat.

Kanunla belirlenen zorunlu askerlik hizmeti; işçinin bu nedenle iş sözleşmesini feshetmesi, kıdem tazminatına hak kazandıran hallerden biridir.

Bir suçtan zarar gördüğünü ileri sürerek soruşturma makamlarına şikayette bulunan veya davaya katılan kişi.

Boşanma, ayrılık veya evlilik birliği içinde ekonomik olarak zayıf durumda kalan eşe (yoksulluk/tedbir nafakası) ya da velayeti kendisinde olmayan tarafın çocuğuna (iştirak nafakası) ödediği düzenli maddi destek.

Dava veya işlem konusunun parasal değeri üzerinden, kanunda belirlenen oranla (binde şu kadar şeklinde) hesaplanan yargı harcı türü.

Sigortalı adına çalıştığı süre boyunca Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirilip primi ödenen toplam gün sayısı; emeklilik, sağlık hizmetlerinden yararlanma gibi birçok hakkın kazanılması bu sayıya bağlıdır.

Yasal veya atanmış mirasçının, miras bırakandan kalan tüm hak ve borçları (mirası bir bütün olarak) kabul etmeyip, kanunda öngörülen süre içinde sulh hukuk mahkemesine yapacağı beyanla reddetmesi.

Kanunun, belirli yakın mirasçılara (altsoy, ana-baba, sağ kalan eş) miras bırakanın ölüme bağlı tasarrufuyla dahi tamamen ortadan kaldıramayacağı şekilde güvence altına aldığı asgari miras payı.

Hakkında bir suç isnadıyla kamu davası açılmış ve kovuşturması yürütülen kişi.

Bir ödeme yapılırken, ödemeyi yapan tarafın üzerindeki vergiyi kaynakta kesip doğrudan vergi dairesine yatırması usulü; kira ve serbest meslek ödemelerinde sık uygulanır.

Kiracının, kiralanan taşınmazı belirli bir tarihte boşaltacağını yazılı olarak, sözleşmeden sonraki bir tarihte taahhüt ettiği, icra yoluyla tahliyeye imkan veren belge.

Saklı payı, miras bırakanın sağlararası veya ölüme bağlı kazandırmaları nedeniyle zedelenen mirasçının, bu kazandırmaların saklı pay oranında indirilmesini talep ettiği dava.

Avukatın müvekkiline verdiği hukuki hizmet karşılığında hak ettiği; taraflar arasında serbestçe belirlenebilen (akdi) veya davayı kaybeden taraftan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre hükmedilen (karşı taraf/nispi-maktu) ücret.

Ergin olmayan (18 yaşından küçük) çocuğun kişiliği, mal varlığı ve eğitimiyle ilgili kararları alma ve onu temsil etme konusunda ana-babaya, boşanma halinde ise mahkeme kararıyla ana-babadan birine tanınan hak ve yükümlülük.

Bir hakkın veya alacağın, kanunda öngörülen süre içinde dava yoluyla talep edilmemesi halinde, hakkın kendisi ortadan kalkmasa da dava edilebilme (talep edilebilme) yetkisinin ortadan kalkması; taraf ileri sürmezse hakim resen dikkate almaz.

Türk Medeni Kanunu'nda yasal mirasçıların, miras bırakana olan yakınlık derecelerine göre gruplara (zümrelere) ayrıldığı ve önceki zümrede mirasçı bulunması halinde sonraki zümrenin mirasçı olamadığı sıralama sistemi.