Patent ve Faydalı Model Nedir? Buluşlar Nasıl Korunur?

19 Ağustos 2026

Patent ve faydalı model, teknik bir buluşu belirli bir süre boyunca münhasıran kullanma hakkını buluş sahibine tanıyan, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun dördüncü kitabında düzenlenen sınai mülkiyet haklarıdır. İkisi de buluşu korur, ancak şartları ve koruma süreleri farklıdır.

Patentlenebilirlik Şartları

Kanunun 82. maddesine göre, teknolojinin her alanındaki bir buluşa patent verilebilmesi için üç şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: buluşun yeni olması (dünya çapında hiçbir yerde kamuya açıklanmamış olması), bir buluş basamağı içermesi (ilgili teknik alandaki bir uzman için aşikâr olmaması) ve sanayiye uygulanabilir olması. Keşifler, bilimsel teoriler, matematiksel yöntemler, zihni faaliyetler, iş yöntemleri ve estetik niteliği bulunan eserler gibi bazı konular buluş sayılmaz ve patent korumasının dışında tutulur.

Faydalı Model: Daha Hızlı ve Ekonomik Bir Alternatif

Kanunun 142. maddesi uyarınca, yeni olan ve sanayiye uygulanabilen buluşlar faydalı model belgesiyle de korunabilir. Faydalı model, patentten farklı olarak buluş basamağı incelemesi gerektirmediği için başvuru süreci genellikle daha hızlı ve düşük maliyetlidir; ancak kimyasal ve biyolojik maddelere ilişkin buluşlar ile usul buluşları gibi bazı konular faydalı model korumasının dışındadır.

Koruma Süreleri

Kanunun 101. maddesine göre patentin koruma süresi başvuru tarihinden itibaren yirmi yıl, faydalı modelin koruma süresi ise on yıldır; bu süreler uzatılamaz. Koruma süresi boyunca, patent veya faydalı modelin devam edebilmesi için düzenli olarak yıllık ücretlerin ödenmesi gerekir; ödenmeyen yıllık ücretler hakkın sona ermesine yol açabilir.

Hizmet Buluşları: İşçi Bir Buluş Yaptığında Kime Aittir?

Kanunun 113. maddesi, çalışanların yaptığı buluşları hizmet buluşu ve serbest buluş olarak ikiye ayırır. Çalışanın, işyerindeki görevi gereği veya işletmenin deneyim ve çalışmalarından büyük ölçüde yararlanarak iş ilişkisi sırasında yaptığı buluş hizmet buluşudur ve işveren bu buluş üzerinde belirli şartlarla hak talep edebilir; bunun dışında kalan buluşlar serbest buluş sayılır ve çalışana aittir.

Sonuç

Bir buluşun patent mi yoksa faydalı model yoluyla mı korunacağı; buluşun niteliğine, yenilik/buluş basamağı düzeyine ve ticarileştirme hızına bağlı olarak değerlendirilmelidir. Başvuru öncesinde yapılacak bir patent araştırması, benzer bir buluşun daha önce tescil edilip edilmediğini görmek açısından önemlidir.